Truyện Kiều được coi là một trong những áng văn bất hủ của Việt Nam được sáng tác bởi đại thi hào dân tộc Nguyễn Du. Trong chương trình học Ngữ Văn các cấp, truyện Kiều cũng là tác phẩm rất được chú trọng và thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi quan trọng. Ở bài viết này, hãy cùng tôi tìm hiểu về những kiến thức xoay quanh tác phẩm để đời của đại thi hào dân tộc nhé!

>> Tham khảo thêm: Những điều các bạn sinh viên cần biết khi đi dạy gia sư

1. Đôi nét về tác giả Nguyễn Du

Nguyễn Du là một trong những nhà thơ thời trung đại để lại rất nhiều những áng thơ bất hủ cho hậu thế. Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho có truyền thống hiếu học lâu đời tại Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

Nguyễn Du có thể được coi là một trong những bậc thầy sử dụng ngôn từ. Các tác phẩm của ông sau vài trăm năm, vẫn được đông đảo bạn đọc đón nhận và đồng cảm.  

Những tác phẩm của Nguyễn Du phản ánh khá rõ về hiện thực xã hội thời kỳ cuối Lê, đầu Nguyễn, được viết bằng chính tư liệu thực tế từ cuộc đời gió bụi của ông. Các tác phẩm của Nguyễn Du đều ngời sáng lên thiên lương cao đẹp, giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo. Những giá trị này được thể hiện rõ nét nhất trong tác phẩm “ Đoạn trường tân thanh” hay còn gọi là tác phẩm “Truyện Kiều”.

2. Nội dung chủ đạo và các bút pháp nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm Truyện Kiều

Truyện Kiều là tác phẩm được viết dựa trên cốt Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân Trung Quốc. Tuy nhiên, dưới ngòi bút tài hoa của mình, Nguyễn Du đã tạo nên một nét rất riêng so với bản gốc. Xét về cả nội dung và nghệ thuật – “Đoạn trường tân thanh” thực sự là một tác phẩm để đời, để cả hàng thế kỷ trôi qua, Kiều vẫn sống  và được hậu thế đồng cảm.

2.1. Những giá trị nội dung của truyện Kiều

Trong tác phẩm này, Nguyễn Du đã gửi gắm hai giá trị nội dung quan trọng nhất: giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo. Những giá trị này được thể hiện như thế nào? Hãy cùng tôi tìm hiểu nhé!

Có thể thấy rằng, truyện Kiều chính là bức tranh về xã hội phong kiến tàn ác, bất công vùi dập quyền sống của con người. Ở đó, những người dân thường, đặc biệt là những người phụ nữ bị chà đạp lên quyền sống, quyền khao khát tự do. Các thế lực xấu xa thỏa sức  tung hoành và là nô lệ cho đồng tiền: “Một ngày lạ thói sai nha/ Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền”. Đâu đó, những hoạn quan, những tú bà, những kẻ bạc ác như Mã Giám Sinh, Bạc Bà, Bạc Hạnh lại là những kẻ quyết định số phận của những con người chân chính, lương thiện. Xuyên suốt tác phẩm, giá trị hiện thực được thể hiện một cách vô cùng rõ nét.

Bên cạnh hiện thực xã hội được phơi bày , Nguyễn Du vẫn không quên ca ngợi tình yêu, chữ hiếu và những niềm khao khát chân chính của con người. Cái kết khá viên mãn của truyện tình Kim- Kiều đã đem lại giá trị nhân đạo to lớn sau quãng đời 15 năm lưu lạc khổ ải của nàng Kiều tài hoa, bạc mệnh.

Qua tác phẩm, Nguyễn Du cũng bộc lộ niềm thương cảm sâu sắc đối với số phận những con người bị vùi dập và lên tiếng tố cáo xã hội tàn bạo chà đạp lên niềm khao khát sống, khao khát yêu đương của con người.

Sau nhiều thế kỷ trôi qua, những vần thơ của Nguyễn Du vẫn sáng, thậm chí được đưa vào ngay chính lời ăn tiếng nói hằng ngày. Đã là người Việt Nam, kể cả những người không nghiên cứu sâu về thơ văn, đều có thể dễ dàng nhớ được  một vài câu Kiều. Có được thành công này, chính là do những giá trị cao đẹp mà tác phẩm đã đem lại, không chỉ mang ý nghĩa lâm thời mà còn có ý nghĩa to lớn đối với mọi thời đại.

2.2. Những giá trị nghệ thuật của Truyện Kiều

Theo nhận xét của một nhà phê bình nào đó : “Nguyễn Du là bậc thầy ngôn ngữ”. Nhận xét này quả không sai. Trong tác phẩm này, Nguyễn Du có cách sử dụng từ ngữ một cách vô cùng đắc địa và đồng thời rất thành công trong các bút pháp tả cảnh ngụ tình.

Các hình ảnh được xây dựng theo lối ước lệ tượng trưng, những không hề rập khuôn, sáo mòn mà rất mới mẻ với cách vận dụng từ ngữ linh hoạt. Một số câu thơ như :”long lanh đáy nước in trời/thành xây khói biếc non phơi bóng vàng” thực sự là một trong những bức tranh tuyệt đỉnh mà đến ngàn năm sau, hậu thế vẫn khó có thể vượt qua được.

Ngôn ngữ Truyện Kiều là kết tinh của những cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ tiếng Việt và là một trong những tác phẩm để đời của dân tộc.

>> Tham khảo thêm: Tại sao thuê gia sư tại nhà quan trọng để dạy kèm con tại nhà?

3. Một số trích đoạn được đưa vào sách giáo khoa

3.1. Tóm tắt sơ lược về Đoạn trường tân thanh

Trước khi đi vào tìm hiểu một số trích đoạn được đưa vào chương trình sách giáo khoa, tôi xin tóm tắt sơ lược về tác phẩm Truyện Kiều. Tác phẩm này được chia thành 3 giai đoạn cơ bản: gặp gỡ - đính ước, gia biến lưu lạc và đoàn tụ.

Kiều xuất thân trong một gia đình trung lưu họ Vương có ba người con đều là trai tài gái sắc. Trong một lần cùng các em đi du xuân tảo mộ, Kiều gặp Kim Trọng – một bậc trâm anh thế phiệt. Mối tình giữa Kiều và Kim bắt đầu từ ngay sau lần đầu gặp mặt. Họ đã tự do yêu nhau, tự do đính ước và ghi lòng tạc dạ lời thề trăm năm.

Khi tình yêu đang bước vào giai đoạn đẹp nhất, Kim Trọng phải về Liêu Dương hộ tang chú. Trong giai đoạn này, gia đình Kiều đã gặp phải một số gia biến. Kiều quyết định bán mình chuộc cha và dấn thân vào cuộc đời gió bụi- 15 năm lưu lạc “thanh lâu hai lượt thanh y hai lần”.

Sau thời gian lưu lạc 15 năm, cuối cùng Kiều- Kim được đoàn tụ và nên duyên đôi lứa.

3.2. Đoạn trích “Thề nguyền”

Đây là một trong những đoạn trích tốn khá nhiều giấy mực của các nhà phê bình văn học và phá tan ra định kiến phong kiến về tình yêu.“ Đoạn trường tân thanh” gặp khá nhiều sóng gió vì bước chân băng lối vườn khuya của nàng Kiều để đi theo tiếng gọi của tình yêu và của trái tim.

Quan niệm của Nguyễn Du trong tình yêu khá mới mẻ, vượt xa những khuôn thước phong kiến đã quy định sẵn. Thông thường, trong thời phong kiến, phận nữ nhi không được phép tự do đi tìm ý trung nhân của mình. Ở đây, bước chân nàng Kiều “xăm xăm băng lối vườn khuya” đã đập tan đi những rào cản phong Kiến để tình yêu được thăng hoa.

Không gian đêm “thề nguyền” được Nguyễn Du khắc họa khá đẹp. Hình ảnh vầng trăng là hình ảnh gặp trong tác phẩm truyện Kiều là minh chứng cho lời giao ước của Kiều- Kim, một bên thuộc hàng trâm anh thế phiệt, một bên giai nhân sắc nước hương trời.

Đoạn trích “Thề nguyền” đã đập tan hoàn toàn những định kiến ràng buộc trong tình yêu và khá gần với tư tưởng của văn học hiện đại. Trong xã hội phong kiến, hình ảnh cô Kiều có thể được coi là “nổi loạn”, phá vỡ những quy tắc chung về mối quan hệ giữa hai người khác giới.

3.3. Đoạn trích “trao duyên”

Sau khi gia đình gặp cơn “tai bay vạ gió”, Kiều quyết định bán mình chuộc cha và “trao duyên” cho em. Đoạn trích “trao duyên” là cuộc trò chuyện của Thúy Kiều với em gái là Thúy Vân, với mong muốn “dây loan chắp mối tơ thừa mặc em”.

Trong quá trình phân tích đoạn trích này, các bạn cần hết sức chú ý tới cung bậc tâm trạng của Thúy Kiều. Khi bắt đầu vấn đề, Nguyễn Du đã rất khéo léo trong việc sử dụng từ ngữ, khi để Kiều nói chuyện với Vân về việc thay chị giữ lời thề đã hẹn ước.

Trong suốt cuộc trò chuyện, tâm trạng của nàng Kiều được diễn ra ở nhiều cảm xúc khác nhau. Thậm chí có những lúc có sự mâu thuẫn “Chiếc vành với bức tờ mây/ Duyên này thì giữ vật này của chung”, duyên thì trao cho em thật đấy, nhưng vẫn thương nhớ, vẫn dằn vặt vì không giữ trọn lời thề chung thủy. Với những lời nói đó, đủ thấy tâm trạng của Kiều đang vô cùng bối rối và thương xót cho mối tình trót đã nặng lời hẹn ước.

 

Từ câu chuyện với Thúy Vân, Kiều chuyển sang độc thoại  và trò chuyện với người thương đang cách xa nghìn trùng sơn khê. Giữa bên tình, bên hiếu, Kiều đã quyết định bán mình chuộc cha, nhưng trong thật sâu tâm hồn, nàng vẫn day dứt đã trót trở thành người “phụ bạc” với Kim, với lời thế ước đã ghi lòng tạc dạ.

Ở đoạn trích “Trao duyên”, với nghệ thuật khắc họa tâm lý nhân vật thành công, Nguyễn Du khiến người đọc cảm tưởng như, đây chính là tiếng kêu “đoạn trường tân thanh” cho một mối tình đẹp  nhưng lại phải rẽ thúy chia uyên.

Ngoài hai đoạn trích kể trên, có rất nhiều các trích đoạn khác được đưa vào chương trình sách giáo khoa như : Kiều ở lầu Ngưng Bích, Cảnh ngày xuân, Chị em Thúy Kiều,… Tôi sẽ nêu chi tiết hơn về một số trích đoạn này ở những bài đăng tiếp theo.

4. Làm sao để có thể học truyện Kiều nhanh chóng, hiệu quả?

Môn Văn nói chung và phần kiến thức về truyện Kiều nói riêng đã và đang “làm khó” không ít học sinh. Vậy làm thế nào để có thể nắm chắc kiến thức này để có thể đạt được điểm số cao nhất trong môn Văn?

Thứ nhất, khi học Kiều, các bạn cần phải thuộc thơ. Để học thuộc nhanh, hãy thường xuyên đọc lại tác phẩm, các con chữ sẽ dần dần ghim vào bộ nhớ trong của bạn.

Thứ hai, học sinh luôn phải soạn bài trước khi có tiết học. Chỉ khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hiệu quả của buổi học mới được tối ưu hóa.

Thứ ba, học sinh nên tham khảo thêm nhiều tài liệu tham khảo và có thể tham gia một số lớp học phụ đạo. Với đặc thù của môn Văn, thực sự cần sự tập trung và yên tĩnh, các bạn có thể chọn hình thức học với gia sư Ngữ Văn. Đây có thể được coi là một trong những hình thức học chất lượng nhất trong các hình thức học phụ đạo ngữ Văn.

Để tìm được một gia sư Văn thực sự chất lượng, dù bạn ở  thành phố Hà Nội hay Sài Gòn, Hà Giang, Yên Bái hay Nam Định, Hà Nam… hãy nhanh tay cập nhật website Vieclam123.vn, bạn sẽ có rất nhiều lựa chọn khi tìm gia sư cho con em. Với số lượng gia sư đông đảo, chất lượng hầu như đã được kiểm định, các bạn hoàn toàn có thể tin tưởng để chọn gia sư cho con em mình trên website của chúng tôi.

Hy vọng  bài viết : “Truyện Kiều- tuyệt tác của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du” có thể đem lại những thông tin hữu ích cho bạn đọc.